Periferik Arter Hastalığı (PAH)

Periferik arter hastalığı (PAH) nedir?

Bacaklara ve kollara kan taşıyan ve bu bölgeleri besleyen atardamarların daralması yada tıkanması sonucu ortaya çıkan dolaşım bozukluğuna periferik arter hastalığı adı verilir. Genellikle kalp damar hastalığında olduğu gibi hastalık aterosklerotik plak dediğimiz damar duvarında yağlanma ve kireçlenme şeklinde başlar. Zamanla bu plaklar damarda ciddi daralma  yada tıkanıkmayayol açarak dokuya kan akımını bozar. Bunun sonucunda dokuda beslenme bozukluğu olarak ifade ettiğimiz iskemi durumu ortaya çıkar.

Periferik arter hastalığı için risk faktörleri nelerdir?

İnsan vücudunda genel olarak damar hastalığı ile ilgili risk faktörleri vücudun farklı bölüm yada dokularında birbirine benzerdir. Yani kalp damar hastalığı, şah damarı hastalıkları, kol ve bacak damar hastalıkları ve diğer organları besleyen damarlar ile ilgili hastalıklar için risk faktörleri benzerdir. Koroner arter hastalığına benzer şekilde periferik damar hastalığı ile ilgili risk faktörlerini sigara kullanımı, hipertansiyon (tansiyon yüksekliği), hiperlipidemi (kan yağlarında ve kolestreol değerlerindey ükseklik),  diyabet (şeker hastalığı), obezite, hareketsiz yaşam tarzı, stres ve yaşlılık olarak ifade edebiliriz. Erkeklerde kadınlara oranla daha sık karşılaşılmaktadır.

Periferik arter hastalığında ne gibi şikayetler olur?

Ciddi darlık yada tıkanıklığın olmadığı yani hastalığın erken evrelerinde hastanın hiçbir şikayeti olmayabilir. Atardamarda daralma ciddi  boyuta ulaştığı zaman daralmanın olduğu seviyenin altında kalan kısımlarda dolaşım  ve beslenme yetersizliği gelişir. Bu aşamada özellikle yol yürüme, merdiven çıkma , yokuş çıkma, koşma gibi egzersizler esnasında kan akımının yetersiz kalmasına bağlı olarak kol, baldır, uyluk, kalça kaslarında ağrı ve kramplar meydana gelir ve dinlenince bu şikayetler azalarak  geçer.  Hastalığın daha ileri aşamalarında bazen istirahatte bile ağrı, ayaklarda yada ellerde yaralar açılabilir, gangren gelişebilir.

Periferik arter hastalığının tanısı nasıl konulur?

Hastada periferik arter hastalığı ile ilgili tipik şikayetlerin olması ve risk faktörlerinin bulunması hastalıktan şüphelenilmesi için yeterlidir. Hastanın muayenesi sırasında damarların birinde yada birkaçında nabız alınamaması tanı için önemli bir bulgudur.

Poliklinik şartlarında basit bir tansiyon manşonu yardımı ile bacaklarda ve kollarda kan basıncının ölçülüp birbirine oranlanması (ABI ölçümü) basit, güvenilir ve tanıya yardımcı bir tetkiktir.

Doppler Ultrasonografi ile darlığın varlığı, bölgesi ve derecesi  değerlendirilebilir.

Gerekli görülen durumlarda bacak yada kol atardamarı anjiyografisi yapılabilir.

Periferik arter hastalığı, yani bacak yada kol atardamar tıkanıklığı nasıl tedavi edilir?

Periferik arter hastalığının tedavisi yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi, girişimsel tedavi yöntemleri (endovasküler uygulamalar) ve cerrahi tedaviyi içermektedir.

Yaşam tarzı değişiklikleri hastalığın her aşamasında uygulanması gereken tedavi yaklaşımıdır. Hastalığın erken aşamasında uygulanan yaşam tarzı değişiklikleri hastalığın ilerlemesini önleyerek  girişimsel yada cerrahi tedaviye gidişi geciktirir yada önler.

Hastanın hangi tedavi yöntemine uygun oluğuna yada hangi tedaviden maksimum düzeyde fayda göreceğine karar verirken birçok faktörü dikkate almamız gerekir.  Damar hastalığının yeri, ciddiyeti, yaygınlığı, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları  tedavi kararını verirken mutlaka dikkate almamız gereken faktörlerdir.

Geçmişte ciddi ve yaygın periferik damar hastalığının tedavisinde yoğunlukla cerrahi tedavi yöntemleri uygulanırken, günümüzde teknik ve deneyimin artışına paralel olarak ameliyatsız girişimsel tedavi yöntemleri hastaların büyük bir bölümünde cerrahiden daha iyi  sonuçlar sağlamaktadır.

Periferik arter hastalarında girişimsel tedavi yöntemleri;

• Balon anjiyoplasti (PTA) (Damardaki daralmış bölgeye kateter denilen cihazla ulaşıp bunun ucundaki balonu şişirerek daralmaya yol açan materyali kenara iterek damarın içindeki açıklığı genişletir.  Geellikle en çok tercih edilen ve başarılı sonuç veren yöntem budur.
• Stent yerleştirilmesi: Balonla açılan bölgeye tekrar daralmayı önlemek yada balonla yeterli açıklık sağlanamadığı durumda  yerleştirilen  metal bir kafestir.
• Aterektomi: Damar içinde daralmaya yol açan materyali (plağı) traşlayarak çıkarma işlemidir.